ⓘ Wolfgang Rihm

                                     

ⓘ Wolfgang Rihm

Wolfgang Michael Rihm – niemiecki kompozytor i pedagog.

Autor ponad 500 utworów instrumentalnych, wokalnych i scenicznych, z których Jakob Lenz jest jedną z najczęściej wystawianych oper kameralnych na niemieckojęzycznych scenach operowych.

                                     

1. Życiorys

W 1968 rozpoczął naukę kompozycji u Eugena Wernera Welte w konserwatorium w Karlsruhe. W latach 1972–1973 studiował u Karlheinza Stockhausena w Kolonii, a następnie w latach 1973–1976 u Klausa Hubera w Hochschule für Musik we Fryburgu Bryzgowijskim oraz muzykologię u Hansa Heinricha Eggebrechta na fryburskim Uniwersytecie. Korzystał również z porad Wolfganga Fortnera i Humphreya Searle’a. W 1979/1980 był stypendystą Deutsche Künstlerakademie 10-miesięczna rezydentura w Villi Massimo  w Rzymie.

W latach 1973–1978 był wykładowcą w konserwatorium Staatliche Hochschule für Musik w Karlsruhe, w 1985 objął katedrę kompozycji tej uczelni, jego uczniem był m.in. Dariusz Przybylski. Od 1978 regularnie wykłada też na Kursach Darmstadzkich. Kompozytor rezydent Festiwalu w Lucernie  1997 i Festiwalu w Salzburgu 2000 oraz dyrektor artystyczny latem 2016 i wykładowca Akademii Festiwalowej w Lucernie. Oprócz zajęć dydaktycznych wygłasza liczne odczyty, pisze eseje i opracowania na tematy muzyczne.

W latach 1984–1989 był konsultantem artystycznym Deutsche Oper Berlin. Od 1982 jest członkiem prezydium Deutscher Komponistenverband, a od 1989 wchodzi w skład Rady Nadzorczej Stowarzyszenia GEMA .

                                     

1.1. Życiorys Życie prywatne

W 1998 zdiagnozowano u Rihma nowotwór, od 2016 choroba znacznie się nasiliła. W 2019 powstał godzinny film dokumentalny Das Vermächtnis na temat jego "komponowania z rakiem” – jak to sam autoironicznie określił. Film pokazuje kompozytora prywatnie – jego rozmowy z żoną Vereną i przemyślenia snute nad ulubionym jeziorem Ferma w pobliżu Karlsruhe. Towarzyszy też kompozytorowi w ryzykownej dla zdrowia podróży na Festiwal w Lucernie, ukazując jego niezłomność w kontynuowaniu, wbrew chorobie, działalności kompozytorskiej i pedagogicznej.

                                     

2. Twórczość

W początkowym okresie twórczości Rihm czerpał z różnych stylów i technik kompozytorskich, m.in. dodekafonii, serializmu, techniki mikrointerwałowej, punktualizmu. Nie stosował się jednak ściśle do zasad określonych w tych technikach, dając pierwszeństwo spontaniczności procesu twórczego. Swobodnie łączył środki o różnej proweniencji, które urozmaicał i upraszczał np. poprzez frazy przypominające mowę, przez co jego muzyka stawała się zrozumiała i czytelna. W jego utworach dominowała epicka narracyjność i ekspresyjna dramaturgia osiągana przez harmoniczne kontrasty i wybuchowe kulminacje. Charakterystyczne kompozycje tego okresu to Lichtzwang, na skrzypce i orkiestrę 1975–1976 oraz utwory orkiestrowe Morphonie 1972, Dis-Kontur 1974 i Sub-Kontur 1974–1975.

W dziesięcioleciu 1980–1990 Rihm nadal stosował silne i nagłe kontrasty, jednak emocjonalną ekspresję zastąpiła funkcjonalność. Faktura stała się bardziej ekonomiczna, harmonia i barwa bardziej wyrafinowane, a motywy lakoniczne, z bardziej zagęszczoną narracją. Ta redukcja środków, w tym zmniejszanie aparatu wykonawczego, spowodowała wzrost znaczenia muzyki kameralnej. Powstały m.in. cykle utworów kameralnych Fremde Szenen I–III 1982–1984 i Chiffre I–VIII 1982–1988 oraz orkiestrowy Klangbeschreibung I–III 1982–1987 i Kein Firmament na orkiestrę kameralną 1988.

W ostatnim, dojrzałym okresie Rihm ma tendencję do łączenia dotychczasowych osiągnięć. Tworzy rodzaj matrycy formy i wypełnia ją za każdym razem nowym materiałem muzycznym. Ten proces może być kombinacją np. aranżacji, wariacji, parafrazy. Jedną z takich matryc jest Et nunc II, na instrumenty dęte i perkusyjne 1993. Powracając do materiału wyjściowego po raz pierwszy, Rihm zaszczepił na nim partię fortepianu solo, tworząc rodzaj Konzertstück na fortepian, instrumenty dęte i perkusję, zatytułowany Sphere 1992–1994. W późniejszych przeróbkach ta sama matryca Et nunc II, zastosowana częściowo lub w całości, posłużyła jako podstawa dla 4-częściowego cyklu studiów orkiestrowych Vers une symphonie fleuve 1995–2000, pomyślanego jako "work in progress”.



                                     

3.1. Odznaczenia i nagrody odznaczenia

  • 2014 – Bawarski Order Maksymiliana za Naukę i Sztukę
  • 2012 – Komandor Orderu Sztuki i Literatury
  • 1989 – Medal za Zasługi Orderu Zasługi RFN
  • 2012 – order Pour le Mérite za zasługi w dziedzinie nauki i sztuki
  • 2015 – Honorowy Medal Prowincji Salzburg
  • 2011 – Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RFN
  • 2004 – Order Zasługi Badenii-Wirtembergii
  • 2014 – Krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi RFN
  • 2001 – Oficer Orderu Sztuki i Literatury
                                     

3.2. Odznaczenia i nagrody nagrody

  • 1991 – Musikpreis der Stadt Duisburg
  • 2010 – Złote Lwy na Biennale w Wenecji za całokształt twórczości
  • 2017 – Preis der Europäischen Kirchenmusik
  • 1978 – Reinhold Schneider–Preis der Stadt Freiburg
  • 1975 – Preis der Stadt Mannheim
  • 1981 – Nagroda Beethovenowska miasta Bonn
  • 1979/1980 – stypendysta Deutsche Akademie Rom Villa Massimo
  • 1986 – Rolf-Liebermann-Preis za operę Hamletmaschine
  • 2014 – Robert Schumann Preis für Dichtung und Musik
  • 1998 – Jacob Burckhardt–Preis der Johann Wolfgang von Goethe–Stiftung
  • 1978 – Berlin Kunstpreis Stipendium
  • 2000 – Bach-Preis miasta Hamburg
  • 1983 – stypendium Cité internationale des arts w Paryżu
  • 1978 – Kranichsteiner Musikpreis Darmstadt
  • 2003 – Ernst von Siemes Musikpreis
  • 2001 – nagroda Royal Philharmonic Society za Jagden und Formen
  • 1979 – stypendium miasta Hamburg
  • 1984/1985 – stypendium Wissenschaftskolleg zu Berlin
  • 1997 – Prix de Composition Musical de la Fondation Prince Pierre de Monaco
  • 1974 – Preis der Stadt Stuttgart
  • 1978 – Reinhold-Schneider-Preis

Doktor honoris causa Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego 1998 oraz członek honorowy wielu niemieckich uczelni artystycznych, a także Europejskiej Akademii Nauk i Sztuk Pięknych i Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique.

                                     

4. Wybrane publikacje

  • 2001 – Wolfgang Rihm, Reinhold Brinkmann. Musik Nachdenken: Reinhold Brinkmann und Wolfgang Rihm im Gespräch. Regensburg: ConBrio Verlag. ​ISBN 3-932581-47-4 ​ niem.
  • 2002 – Wolfgang Rihm, Ulrich Mosch red. Offene Enden: Denkbewegungen um und durch Musik. Munich: Hanser Verlag. ​ISBN 978-3-446-20142-2 ​ niem.
  • 1997 – Wolfgang Rihm, Ulrich Mosch red. Ausgesprochen: Schriften und Gespräche. Winterthur: Amadeus Verlag. ​ISBN 3-7957-0395-6 ​ niem.