ⓘ Rada Unii Europejskiej

                                     

ⓘ Rada Unii Europejskiej

Rada Unii Europejskiej – główny organ decyzyjny Unii Europejskiej, posiada siedzibę w Brukseli, a jedynie w kwietniu, czerwcu i październiku spotkania mają miejsce w Luksemburgu. Dawniej była nazywana Radą Ministrów lub Radą Ministrów Unii Europejskiej.

Rady Unii Europejskiej nie należy mylić z Radą Europejską ani z Radą Europy.

Rada UE przybrała obecną nazwę na mocy własnej decyzji w 1993 roku. Jednakże w traktatach stanowiących podstawę Unii cały czas widnieje nazwa Rada gdyż do 30 listopada 2009 roku była oficjalnie nie organem Unii, ale Wspólnot Europejskich.

Jej spotkania odbywają się w Brukseli w budynku Justus Lipsius.

                                     

1. Organizacja Rady

Rada, w zależności od rozpatrywanych spraw, składa się bądź z ministrów spraw zagranicznych każdego z państw członkowskich Unii Europejskiej jest to wtedy tzw. Rada Ogólna, bądź z takiej samej liczby ministrów innego resortu Rada Branżowa.

Razem istnieje dziesięć możliwych konfiguracji Rady:

  • Rada ds. Gospodarczych i Finansowych ECOFIN
  • Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów EPSCO
  • Rada ds. Ogólnych GAC
  • Rada ds. Konkurencyjności COMPET
  • Rada ds. Zagranicznych FAC
  • Rada ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii TTE
  • Rada ds. Środowiska ENVI
  • Rada ds. Rolnictwa i Rybołówstwa AGRI
  • Rada ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury EYC.
  • Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych JHA

Przewodniczącym Rady jest minister z kraju sprawującego aktualnie prezydencję, z wyjątkiem Rady ds. Zagranicznych, której przewodniczy zawsze wysoki przedstawiciel do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa. Prezydencja Rady przypada co pół roku na kolejne państwo członkowskie.

Obsługę Rady zapewnia Sekretariat, na czele którego stoi sekretarz generalny obecnie Jeppe Tranholm-Mikkelsen, kadencja 2015–2020. Sekretarz generalny od 18 września 1999 r. do 30 listopada 2009 r. z urzędu pełnił też funkcję wysokiego przedstawiciela do spraw wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Funkcję tę sprawował na mocy decyzji traktatu amsterdamskiego, natomiast utracił na mocy postanowień traktatu lizbońskiego.

                                     

2. Kompetencje Rady UE

Zgodnie z tekstem Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej podstawowymi funkcjami Rady są funkcje prawodawcze i budżetowe. Dzieli je wszakże, jako równorzędny prawodawca, z Parlamentem Europejskim. W tym zakresie i we współpracy z Parlamentem Rada:

  • wzywa Komisję Europejską do określonych działań, w tym do inicjatywy ustawodawczej
  • bierze udział w tworzeniu budżetu
  • wydaje akty prawnie wiążące w toku procedur legislacyjnych
  • zawiera umowy międzynarodowe i koordynuje negocjacje przed ich zawarciem
  • wydaje akty niemające mocy prawnie wiążącej

Rada wraz z Radą Europejską posiada też kompetencje do podejmowania decyzji w zakresie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

Posiada również pewne kompetencje w zakresie wyboru członków innych instytucji

  • bierze udział w wyborze członków Komisji
  • zatwierdza listę członków Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów

Ponadto jest organem uprzywilejowanym w kwestii kierowania skarg do TS UE o stwierdzenie nieważności aktów prawa wspólnotowego oraz skarg na bezczynność organów.

                                     

3. Tryb funkcjonowania Rady Unii Europejskiej

  • W zależności od istotności sprawy Rada podejmuje decyzje w trojaki sposób
  • jednomyślnie – dawniej sposób stosowany najczęściej, po zmianach wprowadzonych przez jednolity akt europejski, traktat amsterdamski, traktat nicejski i traktat lizboński stopniowo ograniczono jego używanie na rzecz większości kwalifikowanej; wstrzymanie się od głosu nie stoi na przeszkodzie do jednomyślnego podjęcia uchwały.
  • Członkowie Rady reprezentują interesy poszczególnych państw.
  • Obrady mogą być tajne lub jawne; jawne są posiedzenia, podczas których Rada obraduje i głosuje nad projektem aktu prawodawczego.
  • większością zwykłą – jest to domyślny sposób podejmowania uchwał, jednak w praktyce stosuje się go tylko do spraw technicznych;
  • Przedstawiciele państw muszą uczestniczyć osobiście wyjątkowo dopuszczalny jest pełnomocnik.
  • większością kwalifikowaną – obecnie uchwala się tak większość decyzji merytorycznych zobacz niżej;
  • Posiedzenia Rady są przygotowywane przez Komitet Stałych Przedstawicieli COREPER składający się z ambasadorów państw członkowskich akredytowanych przy Unii Europejskiej. Decyzje w mniej kontrowersyjnych sprawach są podejmowane przez COREPER i tylko formalnie zatwierdzane przez Radę.


                                     

3.1. Tryb funkcjonowania Rady Unii Europejskiej Większość kwalifikowana w Radzie

W przypadku głosowania większością kwalifikowaną każdemu z państw przypisuje się pewną liczbę głosów ważonych zob. tabela obok. Przyjęcie aktu następuje w wypadku uzyskania odpowiedniej większości głosów "za":

  • Od 1 stycznia 1958 do 31 grudnia 1972 6 państw członkowskich
  • w pozostałych przypadkach: 12 głosów oddanych przez co najmniej 4 2/3 ogółu państwa.
  • jeśli akt głosowany był na wniosek Komisji: 12 na 17 głosów 70.59%
  • w pozostałych przypadkach: 41 głosów oddanych przez co najmniej 6 2/3 ogółu państw.
  • Od 1 stycznia 1973 do 31 grudnia 1980 9 państw członkowskich
  • jeśli akt głosowany był na wniosek Komisji: 41 na 58 głosów 70.69%
  • Od 1 stycznia 1981 do 31 grudnia 1985 10 państw członkowskich
  • jeśli akt głosowany był na wniosek Komisji: 45 na 63 głosy 71.43%
  • w pozostałych przypadkach: 45 głosów oddanych przez co najmniej 6 3/5 ogółu państw.
  • jeśli akt głosowany był na wniosek Komisji: 54 na 76 głosów 71.05%;
  • w pozostałych przypadkach: 54 głosy oddane przez co najmniej 8 2/3 ogółu państw.
  • Od 1 stycznia 1986 do 31 grudnia 1994 12 państw członkowskich
  • Od 1 stycznia 1995 do 30 kwietnia 2004 15 państw członkowskich
  • w pozostałych przypadkach: 62 głosy oddane przez co najmniej 10 2/3 ogółu państw;
  • jeśli akt głosowany był na wniosek Komisji: 62 na 87 głosów 71.26%;
W okresie tym obowiązywał tzw. kompromis z Janiny.
  • Od 1 maja 2004 do 31 października 2004 25 państw członkowskich
  • w pozostałych przypadkach: 88 głosów oddanych przez co najmniej 2/3 ogółu czyli 17 państw.
  • jeśli akt głosowany jest na wniosek Komisji: 88 na 124 głosy 70.97%;
  • w pozostałych przypadkach: 232 głosy oddane przez co najmniej 2/3 ogółu czyli 17 państw;
  • jeśli akt głosowany będzie na wniosek Komisji: 232 na 321 głosów 72.27%;
  • w każdym przypadku członek Rady będzie mógł zażądać sprawdzenia, czy państwa stanowiące większość kwalifikowaną stanowią co najmniej 62% ogółu ludności Unii; jeśli nie – uchwała nie zostanie podjęta.
  • Od 1 listopada 2004 do 31 grudnia 2006 25 państw członkowskich
  • jeśli akt głosowany jest na wniosek Komisji: 260 na 357 głosów 73.91%;
  • Od 1 stycznia 2007 27 państw członkowskich
  • w każdym przypadku członek Rady będzie mógł zażądać sprawdzenia, czy państwa stanowiące większość kwalifikowaną stanowią co najmniej 62% ogółu ludności Unii; jeśli nie – uchwała nie zostanie podjęta.
  • w pozostałych przypadkach: 232 głosy oddane przez co najmniej 2/3 ogółu czyli 17 państw;

Dalsze zmiany w sposobie głosowania większością kwalifikowaną wprowadził traktat lizboński. 1 listopada 2014 roku zniesiony został system głosów ważonych, a zastąpił go system podwójnej większości:

  • w pozostałych przypadkach: 72% państw członkowskich reprezentujących co najmniej 65% ludności Unii.
  • jeśli akt jest głosowany na wniosek Komisji lub wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa: 55% państw członkowskich ale nie mniej niż 15 reprezentujących co najmniej 65% ludności Unii;

Mniejszość blokująca musi obejmować co najmniej 4 państwa, inaczej uznawać się będzie, że nie została osiągnięta. W przypadku, gdy w głosowaniu nie biorą udziału wszyscy członkowie, brana jest pod uwagę liczba państw uczestniczących i ludność zamieszkująca te państwa. Minimalna mniejszość blokująca obejmuje wtedy liczbę państw równą najmniejszej liczbie państw uczestniczących, których łączna ludność jest większa niż 35% łącznej ludności państw uczestniczących, powiększonej o jeden.

W okresie przejściowym, trwającym do 31 marca 2017 roku, każdy z członków Rady mógł zażądać, by podczas głosowania zastosowano nie system podwójnej większości, lecz poprzednio obowiązujący system głosów ważonych.

Deklaracja 7. dołączona do aktu konferencji międzyrządowej, która przyjęła Traktat z Lizbony, stanowi, że członkowie rady reprezentujący 75% liczby członków Rady lub liczby ludności niezbędnej do ustanowienia większości blokującej, mogą zgłosić swój sprzeciw wobec przyjęcia aktu większością kwalifikowaną. Rada musi wówczas uczynić wszystko, w granicach swych uprawnień, by w rozsądnym terminie osiągnąć porozumienie. Szczególną rolę w dążeniu do osiągnięcia porozumienia wyznaczono przewodniczącemu Rady i przewodniczącemu Komisji. Od 1 kwietnia 2017 roku współczynnik 75% został obniżony do 55%. Jest to zmodyfikowana do nowych potrzeb wersja kompromisu z Janiny.